Đây không phải là bảo tàng. Chúng là những nơi thờ tự linh thiêng đang hoạt động. Người dân địa phương đến đây để cầu may, để tưởng nhớ tổ tiên, để đánh dấu các lễ hội như Tết Nguyên Đán: Cẩm nang du lịch cho Tết Nguyên Đán Việt Nam. Họ đốt hương, dâng lễ vật và cúi lạy trước Phật. Với tư cách là du khách, bạn được chào đón. Nhưng bạn phải tuân theo các quy tắc.
Hướng dẫn này đề cập chính xác những gì nên mặc, nên làm gì và nên tránh gì. Nó áp dụng cho chùa Phật giáo (chùa), đền thờ Hindu, thánh thất Cao Đài và hầu hết các đình làng. Hãy sử dụng nó như một danh sách kiểm tra trước khi bạn bước qua bất kỳ cánh cổng nào.
Nên mặc gì: quy định trang phục đầy đủ
Quy tắc rất đơn giản. Che kín vai và che kín đầu gối. Điều này áp dụng cho cả nam và nữ như nhau.
Đối với nữ:
- Quần dài hoặc váy dài qua đầu gối
- Áo có tay (áo tay ngắn được chấp nhận, áo ba lỗ thì không)
- Khăn quàng hoặc khăn choàng để che vai trần nếu áo của bạn không có tay
- Tránh quần áo bó sát hoặc hở hang. Mặc quần legging như quần thông thường là không phù hợp
Đối với nam:
- Quần dài hoặc quần jeans. Quần short không được chấp nhận
- Áo sơ mi có tay. Áo phông được chấp nhận. Áo ba lỗ thì không
- Tránh đội mũ bên trong các tòa nhà chùa
Giày dép:
- Dép xỏ ngón hoặc giày dễ tháo ra. Bạn sẽ phải cởi chúng ra nhiều lần
- Đi tất thì được. Chân trần cũng được phép bên trong thánh đường
Điều gì xảy ra nếu bạn ăn mặc không đúng quy định? Hầu hết các chùa lớn ở khu du lịch đều có quần áo cho mượn. Một chiếc áo choàng dài hoặc một chiếc sarong. Bạn sẽ được yêu cầu mặc nó vào. Ở Chùa Hương gần Hà Nội, nhân viên phát áo dài quá khổ ở lối vào. Ở Ngũ Hành Sơn ở Đà Nẵng, các nhà sư sẽ chỉ vào đôi chân trần của bạn và ra hiệu về phía giá treo quần quấn.
Đừng tranh cãi. Hãy mặc trang phục đó vào. Việc này mất ba mươi giây và giúp mọi người khỏi xấu hổ.
Để có hướng dẫn đóng gói đầy đủ, hãy xem Mặc gì ở Việt Nam vào tháng 5 dành cho nữ hoặc Cách ăn mặc khi đi Việt Nam vào tháng 10: Hướng dẫn đóng gói cho từng vùng miền.
Cởi giày: khi nào và ở đâu phải cởi
Giày dép được cởi ra ở ngưỡng cửa. Không phải trước đó. Không phải sau đó. Ở đúng ranh giới giữa bên ngoài và bên trong.
Hãy tìm kệ để giày. Nếu không có kệ, hãy tìm một đống giày dép gần cửa. Đó là dấu hiệu cho bạn. Hãy xếp giày của bạn ngay ngắn bên cạnh những đôi khác. Đừng để chúng ở giữa lối đi.
Nơi bạn phải cởi giày:
- Bên trong bất kỳ điện thờ hoặc chánh điện nào
- Bên trong chánh điện của một ngôi chùa
- Trên bất kỳ bệ cao nào có đặt bàn thờ
- Bên trong một thánh thất Cao Đài
Nơi bạn có thể giữ giày:
- Trong sân chùa và vườn cảnh
- Trong hành lang có mái che giữa các tòa nhà
- Trong hầu hết các khu vực giống như bảo tàng của khuôn viên chùa
Văn Miếu ở Hà Nội là một điểm thường gây nhầm lẫn. Du khách đi qua năm sân với giày dép trên chân. Nhưng thánh đường trong cùng, nơi thờ Khổng Tử, yêu cầu phải để chân trần. Hãy quan sát những gì người dân địa phương làm và làm theo.
Hương và lễ vật: cách tham gia
Thắp hương là hành vi thờ cúng phổ biến nhất trong các ngôi chùa Việt Nam. Bạn cũng có thể làm điều đó. Nó không chỉ dành riêng cho Phật tử. Đó là một cử chỉ tôn trọng.
Cách dâng hương đúng cách:
- Mua một bó hương ở cổng chùa. Giá từ 5.000 đến 20.000 VND (0,20 đến 0,80 USD).
- Đốt đầu hương bằng nến hoặc bật lửa. Để chúng cháy trong vài giây.
- Vẫy nhẹ các que hương để dập lửa. Đừng thổi tắt. Thổi bị coi là không sạch sẽ.
- Cầm các que hương giữa hai lòng bàn tay, hai ngón tay cái chạm vào gốc que hương.
- Đưa các que hương lên ngang trán. Cúi lạy ba lần.
- Cắm các que hương thẳng đứng vào bát hương. Đừng cắm sâu quá. Để chúng đứng thẳng.
- Cúi lạy một lần nữa trước khi bước đi.
Bao nhiêu que hương? Ba que là tiêu chuẩn. Ba que tượng trưng cho Tam Bảo của Phật giáo: Phật, Pháp (lời dạy) và Tăng (cộng đồng tu hành). Một que được chấp nhận ở các ban thờ nhỏ. Hai que không bao giờ được sử dụng. Hai que dành cho việc thờ cúng tổ tiên ở bàn thờ gia đình, không dành cho chùa chiền.
Lễ vật ngoài hương:
- Trái cây: một đĩa chuối, cam hoặc thanh long là phổ biến. Đừng ăn các lễ vật.
- Hoa: nụ sen là lý tưởng nhất. Tránh hoa giả.
- Tiền: bỏ tiền vào hòm công đức. Mệnh giá nhỏ cũng được. 10.000 VND (0,40 USD) là bình thường.
- Thức ăn: một số chùa chấp nhận đồ ăn nhẹ đóng gói hoặc gạo. Hãy hỏi trước khi để lại bất cứ thứ gì.
Những gì không nên dâng cúng:
- Thịt hoặc rượu tại chùa Phật giáo. Phật giáo cấm sát sinh.
- Hương làm từ vật liệu tổng hợp. Hãy dùng hương trầm tự nhiên hoặc kỳ nam.
- Bất cứ thứ gì trông giống như được mua từ người bán rong rao bán "lễ vật chùa". Những thứ đó thường đắt và chất lượng thấp.
Quy tắc chụp ảnh: bạn có thể và không thể chụp gì
Hầu hết các chùa Việt Nam đều cho phép chụp ảnh ở khu vực ngoài trời. Bên trong thánh đường, các quy tắc thắt chặt hơn.
Được phép:
- Sân, vườn và kiến trúc
- Tượng ngoài trời và các chi tiết trang trí
- Các nhà sư đang làm các hoạt động hàng ngày (hãy xin phép trước bằng một nụ cười và cái gật đầu)
- Chụp ảnh nhóm trước cổng chùa
Không được phép:
- Chụp ảnh tượng Phật bên trong thánh đường. Nhiều chùa treo biển có biểu tượng máy ảnh bị gạch chéo. Hãy tuân thủ.
- Chụp ảnh có đèn flash ở bất cứ đâu bên trong. Đèn flash làm hỏng các bức tranh cũ và làm phiền người thờ cúng.
- Chụp ảnh tự sướng với lưng quay về bàn thờ chính. Điều này bị coi là thiếu tôn trọng.
- Chụp ảnh người đang cầu nguyện mà không được phép rõ ràng
Vùng xám: Một số chùa lớn như Chùa Ngọc Hoàng ở Thành phố Hồ Chí Minh cho phép chụp ảnh bên trong. Những chùa khác như Chùa Trấn Quốc ở Hà Nội nghiêm cấm điều này. Khi nghi ngờ, hãy tìm biển báo. Nếu không có biển báo, hãy quan sát du khách địa phương. Nếu họ không chụp ảnh, bạn cũng không nên chụp.
Để biết thêm về các vấn đề nhạy cảm văn hóa, hãy đọc Điều gì bị coi là thiếu tôn trọng trong văn hóa Việt Nam?
Hành vi tại bàn thờ: danh sách đầy đủ những việc nên và không nên làm
Bàn thờ là không gian linh thiêng nhất trong bất kỳ ngôi chùa nào. Hãy đối xử với chúng bằng sự cẩn thận giống như bạn đối xử với bàn thờ trong nhà thờ, nhà thờ Hồi giáo hoặc giáo đường Do Thái.
Nên làm:
- Cúi nhẹ người khi đi ngang qua trước bàn thờ
- Giữ tay ở nơi dễ thấy. Đừng cho tay vào túi
- Nói giọng nhỏ hoặc thì thầm
- Ngồi trên sàn nếu đang có buổi thiền. Ngồi yên lặng. Rời đi khi bạn muốn
- Xin phép trước khi chạm vào bất kỳ vật gì trên bàn thờ
- Quyên góp một cách tôn trọng. Đặt tiền vào hòm công đức, không đặt trực tiếp lên bàn thờ
Không nên làm:
- Chạm vào tượng Phật. Đừng ôm chúng, dựa vào chúng hoặc trèo lên chúng
- Chỉ chân vào bàn thờ. Khi ngồi, hãy gập chân dưới người hoặc ngồi xếp bằng. Không bao giờ duỗi chân về phía bàn thờ
- Ăn uống bên trong thánh đường. Hãy ăn nhẹ ở sân chùa
- Hút thuốc ở bất cứ đâu trong khuôn viên chùa
- Mang vật nuôi vào bên trong các tòa nhà chùa
- Đi giữa một người đang cầu nguyện và bàn thờ. Hãy đi vòng ra
- Chạm vào các nhà sư. Phụ nữ đặc biệt không nên chạm vào các nhà sư. Cần đưa đồ cho một nhà sư? Hãy đặt nó lên một miếng vải hoặc bàn thay vì đưa trực tiếp
- Lớn tiếng. Ngay cả khi tức giận hoặc thất vọng. Khuôn viên chùa là khu vực yên tĩnh
Mẹo chuyên nghiệp: Sai lầm phổ biến nhất mà khách du lịch mắc phải là tạo dáng chụp ảnh trước bàn thờ với hai tay chắp lại. Điều này bắt chước hành vi thờ cúng thực sự và có thể xúc phạm người dân địa phương. Nếu bạn muốn một bức ảnh tôn trọng, hãy đứng sang một bên, không đứng trực tiếp trước bàn thờ.
Phụ nữ và việc vào chùa: những điều bạn cần biết
Phật giáo Việt Nam không hạn chế phụ nữ vào chùa trong thời kỳ kinh nguyệt. Đây là một quan niệm sai lầm phổ biến. Một số chùa bảo thủ hơn ở vùng nông thôn có thể có phong tục cũ, nhưng phần lớn các chùa đều chào đón phụ nữ mọi lúc.
Quy tắc cụ thể cho phụ nữ:
- Ăn mặc lịch sự như mô tả ở trên
- Không chạm vào các nhà sư. Nếu bạn cần đưa đồ cho một nhà sư, hãy đặt nó lên một bề mặt gần đó
- Một số chùa có khu vực ngồi riêng cho phụ nữ trong các buổi lễ. Hãy làm theo hướng dẫn của phụ nữ địa phương
- Các bà mẹ đang cho con bú có thể ngồi ở những góc yên tĩnh của khuôn viên chùa. Sẽ không ai phản đối
Các trường hợp đặc biệt: Thánh thất Cao Đài, đền thờ Hindu và đình làng
Thánh thất Cao Đài: Đạo Cao Đài kết hợp Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo và Cơ đốc giáo. Tòa Thánh ở Tây Ninh là trung tâm chính. Các quy tắc ở đây nghiêm ngặt hơn.
- Cởi giày ở lối vào
- Phụ nữ vào cửa bên trái, nam giới vào cửa bên phải
- Không đi ngang qua lối đi trung tâm trong các buổi cầu nguyện
- Chụp ảnh bị cấm trong buổi cầu nguyện giữa trưa (chính xác 12:00 PM)
- Quy định trang phục được thực thi nghiêm ngặt. Áo choàng cho mượn được cung cấp
Đền thờ Hindu: Chủ yếu được tìm thấy ở Thành phố Hồ Chí Minh (Đền Mariamman) và một vài thành phố khác. Các quy tắc tương tự như chùa Phật giáo với một điểm bổ sung: hãy tháo các vật dụng bằng da (thắt lưng, ví, túi xách) trước khi vào. Người Hindu coi da là không tinh khiết.
Đình làng: Đây là những ngôi nhà cộng đồng của làng dành riêng cho các vị thần bảo hộ địa phương. Chúng ít mang tính du lịch hơn chùa.
- Quy định trang phục giống nhau
- Lễ vật thường mạnh hơn. Bạn có thể ngửi thấy mùi rượu gạo và thịt nấu chín. Điều này là bình thường
- Không chạm vào kiệu nghi lễ hoặc các vật dụng nghi lễ
- Nếu một buổi lễ đang diễn ra, hãy xem từ ngưỡng cửa. Đừng đi xuyên qua
Thời điểm tham quan: thời gian và lễ hội
Chùa thường mở cửa hàng ngày, từ 6:00 sáng đến 6:00 chiều. Thời gian tốt nhất để tham quan là sáng sớm, trước 9:00 sáng. Không khí mát mẻ hơn, khói hương thơm mới và người dân địa phương đang cầu nguyện. Bạn có thể quan sát việc thờ cúng chân thực mà không đông đúc.
Thời điểm cao điểm nên tránh:
- Ngày mùng một và ngày rằm âm lịch. Đây là những ngày trăng tròn và trăng non. Chùa rất đông đúc
- Tết Nguyên Đán. Chùa chiền quá tải. Đọc Du lịch Việt Nam trong dịp Tết: Cẩm nang sinh tồn về đóng cửa, di chuyển và ăn uống để biết các mẹo sinh tồn
- Các ngày lễ lớn của Phật giáo như Phật Đản (ngày sinh của Đức Phật, thường vào tháng 5)
Những tháng tốt nhất để tham quan chùa:
- Tháng 2 đến tháng 4 và tháng 10 đến tháng 12. Thời tiết ôn hòa trên hầu hết cả nước
- Tháng 5 có thể nóng và mưa. Xem Du lịch Việt Nam vào tháng Năm để biết chi tiết
- Tháng 7 nóng ở miền Bắc và mưa ở miền Nam. Xem Việt Nam có quá nóng vào tháng 7 không? Hướng dẫn toàn diện về thời tiết, điểm đến và mẹo du lịch
Danh sách kiểm tra nghi thức chùa chiền: hãy in cái này trước khi đi
| Khoản mục | Nên làm | Không nên làm |
|---|---|---|
| Trang phục | Che kín vai và đầu gối | Áo ba lỗ, quần short, váy ngắn |
| Giày dép | Cởi trước khi vào thánh đường | Mang vào chánh điện |
| Hương | Thắp, cúi lạy ba lần, cắm vào bát hương | Thổi tắt lửa, dùng hai que |
| Chụp ảnh | Kiến trúc ngoài trời, hỏi các nhà sư | Flash bên trong, ảnh tự sướng ở bàn thờ |
| Hành vi | Nói nhẹ nhàng, cúi chào khi đi qua | Chỉ chân vào bàn thờ, chạm vào tượng |
| Lễ vật | Trái cây, hoa, tiền mặt nhỏ | Thịt, rượu, hoa giả |
| Nhà sư | Mỉm cười, gật đầu, giữ khoảng cách | Chạm vào, đưa đồ trực tiếp |
| Quyên góp | Bỏ vào hòm, 10.000-50.000 VND | Đặt trực tiếp lên bàn thờ |
Các câu hỏi thường gặp
H: Tôi có thể vào chùa trong kỳ kinh nguyệt không? Có. Không có hạn chế nào trong Phật giáo Việt Nam. Hãy đến thăm như bình thường.
H: Tôi có cần che tóc không? Không. Không bắt buộc phải đội khăn trùm đầu trong chùa Phật giáo. Mũ nên được cởi ra bên trong thánh đường.
H: Tôi có thể chụp ảnh các nhà sư không? Hãy hỏi trước. Một nụ cười và một cử chỉ về phía máy ảnh của bạn thường có hiệu quả. Một số nhà sư sẽ gật đầu. Những người khác sẽ vẫy tay từ chối. Hãy tôn trọng câu trả lời của họ.
H: Tôi nên làm gì nếu vô tình vi phạm quy tắc? Cúi nhẹ người với hai lòng bàn tay chắp lại và nói "xin lỗi". Sau đó bước đi. Người dân địa phương đánh giá cao cử chỉ đó.
H: Có được phép thiền trong chùa nếu tôi không phải là Phật tử không? Có. Nhiều chùa chào đón việc thiền định yên lặng. Hãy ngồi yên lặng ở một góc. Đừng làm phiền người khác. Rời đi khi bạn sẵn sàng.
H: Tôi có thể mua quà lưu niệm ở chùa không? Các cửa hàng quà tặng trong chùa bán sách, hương và tượng Phật nhỏ. Mua từ chùa giúp hỗ trợ việc bảo trì chùa. Tránh mua từ những người bán rong tuyên bố hàng của họ đã được "ban phước".
H: Tôi có cần trả phí vào cửa không? Hầu hết các chùa làng đều miễn phí. Các chùa du lịch lớn thu phí từ 20.000 đến 150.000 VND (0,80 đến 6,00 USD). Hoàng thành Huế có giá 200.000 VND (8,00 USD). Văn Miếu có giá 30.000 VND (1,20 USD). Các khoản phí này dùng để bảo trì.
H: Sự khác biệt giữa chùa và đền là gì? Ở Việt Nam, "chùa" dùng để chỉ nơi thờ tự của Phật giáo. "Đền" thường dùng để chỉ nơi thờ một anh hùng dân tộc, một vị vua hoặc một vị thần địa phương. Cả hai đều tuân theo các quy tắc nghi thức tương tự.