Sau khi tốt nghiệp Trường Tiểu học Pháp Việt Ðông Ba,
trò Nguyễn Sinh Cung ( hay Nguyễn Tất Thành, tên gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh
khi ấy) thi đậu vào học tại trường Quốc Học Huế. Hồi ấy, trường có hai
dãy nhà lợp tranh, tường gạch, cột gỗ, nhìn ra sông Hương và nằm song
song với đường Jules Ferry, nay là đường Lê Lợi. Cổng trường xây hai tầng,
tầng trên treo tấm bảng khắc chữ Trường Quốc Học sơn son thếp vàng, hai bên
đắp nổi hai con rồng bằng mảnh sứ... Nay trên bức tường rào phía phải cổng
chính còn tấm "bình phong"...
Trường Quốc Học thành lập nhằm đào tạo lớp người
phục vụ cho chính quyền thực dân phong kiến, nên trong chương trình khi ấy,
Pháp văn là môn học chính; giáo viên phần lớn là người Pháp. Trường đặt
dưới quyền kiểm soát của viên Khâm sứ Trung Kỳ. Trong nghị định của Phủ
Toàn quyền Ðông dương cũng quy định rõ điều kiện của học sinh được nhận
vào trong trường Quốc Học là:
- Công tử con các Hoàng thân
- Tôn sanh con các Hoàng gia
- ấm tử con các quan
- Học sinh các trường Thành nhơn và Quốc tử giám
 Năm 1915 khi có sắc lệnh bãi bỏ các kỳ thi hương hội ở Bắc
Kỳ thì trường Quốc Học được xây dựng lại. Những dãy nhà tranh được phá
bỏ, thay thế vào đó là hai dãy lầu xây gạch, lợp ngói kiên cố đầy đủ
tiện nghi theo kiểu Tây Âu. Về cơ bản các kiến trúc đó được duy trì đến
ngày nay. Năm 1932 trường mở các lớp chuyên khoa và đổi tên là Trường Trung
học Khải Ðịnh. Khi cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ ( 19.12.1946) trường
phân tán thành hai nơi, đi theo kháng chiến:
- Một chi nhánh đệ nhất cấp lấy tên là trường Bình
Trị Thiên đóng tại Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh.
- Một chi nhánh đệ nhị cấp tức là bộ phận chính của trường mang tên
trường Huỳnh Thúc Kháng đóng tại Ðức Thọ ( Hà Tĩnh). Bộ phận ở lại Huế
sau 10 năm bị gián đoạn. Thực dân Pháp chiếm trường làm đồn bốt. Ngày
29.4.1955 trường mới khôi phục hoạt động bình thường cho đến ngày nay.
Trường Quốc Học Huế đã tồn tại gần một thế kỷ. Mặc
dầu trường ra đời trong âm mưu nô dịch văn hoá của thực dân Pháp, nhưng
họ đã không đạt được như dự định. Cả nước biết đến trường Quốc học
Huế không phải vì vẻ đẹp và lịch sử lâu đời của trường mà chính từ
ngôi trường này, vị lãnh tụ kính yêu của cả dân tộc- chủ tịch Hồ Chí Minh
đã từng học, từng tham gia các hoạt động yêu nước ở tuổi thanh niên. Và
cũng ở ngôi trường này biết bao chiến sĩ Cách mạng ưu tú của Ðảng, bao
nhiêu nhà hoạt động văn hoá xuất sắc đã từng học như: đồng chí Tổng Bí
thư đầu tiên của Ðảng- Trần Phú, đồng chí Nguyễn Chí Diểu, Lê Duẩn, Phạm
văn Ðồng, Võ Nguyên Giáp, Tố Hữu... Trong lòng Quốc Học Huế đã có nhiều
thầy giáo Việt nam ưu tú, có nhiều học sinh ưu tú đóng góp đáng kể cho sự
nghiệp giáo dục qua các chặng đường lịch sử của dân tộc.
Ngày nay trường Quốc học Huế vẫn tiếp tục phát triển
truyền thống tốt đẹp trong việc chăm lo đào tạo thế hệ trẻ. Từ nhiều năm
nay, trường đã mở các lớp chuyên thu hút các học sinh có năng khiếu cả
tỉnh về học tập và bồi dưỡng, góp phần chăm lo đào tạo tài năng cho tỉnh
và đất nước.
|
